ΕΘΝΟΣ-ΚΡΑΤΟΣ: Ένα ιστορικό φαινόμενο(1)

delacroix-liberty

Η μακραίωνη ιστορία της ανθρωπότητας γνωρίζει 5 κοινωνικοοικονομικούς σχηματισμούς : τον πρωτόγονο κοινοτικό , το δουλοκτητικό , το φεουδαρχικό , τον καπιταλιστικό και τον σοσιαλιστικό – κομμουνιστικό .
Στο πρωτόγονο κοινοτικό σύστημα ατομική ιδιοκτησία δεν υπήρχε . Με τα εργαλεία παραγωγής ( ρόπαλο , πέτρινο τσεκούρι ) οι άνθρωποι μπορούσαν να εξασφαλίσουν τα μέσα διαβίωσής τους μόνο στην περίπτωση που δρούσαν από κοινού .Οι παραγωγικές , όμως δυνάμεις της πρωτόγονης κοινωνίας , έστω και πολύ αργά, αναπτύσσονταν . Οι άνθρωποι έμαθαν να λιώνουν τα μέταλλα , τα πέτρινα και ξύλινα εργαλεία , άρχισαν να παραχωρούν τη θέση τους στα μεταλλικά. Εμφανίστηκε ο κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας. Η παραγωγικότητα της εργασίας ανέβηκε σε μια νέα βαθμίδα .
Στη θέση του πρωτόγονου κοινοτικού συστήματος έρχεται το δουλοκτητικό σύστημα . Πρόκειται για την πρώτη στην ιστορία της ανθρωπότητας ταξική κοινωνία , η οποία βασίζεται στην ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο .
Την εποχή εκείνη το επίπεδο της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων εξασφάλιζε ήδη την δυνατότητα σχηματισμού υπερπροϊόντος , το οποίο παραγόταν πάνω στις στοιχειώδες ανάγκες του δούλου . Την περίοδο της δουλοκτησίας οι παραγωγικές δυνάμεις της κοινωνίας έκαναν ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός . Βάθυνε ο κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας .
Ωστόσο , οι δυνατότητες ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων στο δουλοκτητικό σύστημα ήταν περιορισμένες . Από ένα σημείο οι δούλοι μισώντας θανάσιμα τους δουλοκτήτες και αισθανόμενοι αποστροφή για την καταναγκαστική εργασία τους όχι μόνο δεν φρόντιζαν για την τελειοποίηση των εργαλείων της εργασίας , αλλά αντίθετα τα κατέστρεφαν .
Τη θέση του δουλοκτητικού συστήματος την πήρε η φεουδαρχία ή δουλοπαροικία . οι φεουδάρχες ήταν ιδιοκτήτες της γης και των άλλων μέσων παραγωγής και εν μέρει ιδιοκτήτες των δουλοπάροικων αγροτών που καλλιεργούσαν τη γη τους . Ο δουλοπάροικος αγρότης διέφερε από το δούλο , στο ότι είχε το δικό του κλήρο γης , το ατομικό του νοικοκυριό . Από τα προϊόντα που έδινε αυτό το νοικοκυριό , ο αγρότης εκπλήρωνε μια σειρά υποχρεώσεων και όσα έμεναν περνούσαν στην απόλυτη διάθεσή του . Οι φεουδαρχικές παραγωγικές σχέσεις δημιούργησαν νέες δυνατότητες για την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων .
Αλλά όσο αναπτυσσόταν η αγροτική οικονομία και η βιοτεχνική παραγωγή και όσο διευρύνονταν το εμπόριο , τόσο περισσότερο εκδηλωνόταν ο περιορισμένος χαρακτήρας των σχέσεων της φεουδαρχικής εκμετάλλευσης , οι οποίες εμπόδιζαν την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων . Το κύριο κίνητρο για την άνοδο της παραγωγικότητας της εργασίας – το υλικό συμφέρον – δρούσε μόνο στο ατομικό νοικοκυριό του αγρότη . Αλλά τον περισσότερο καιρό ο δουλοπάροικος αγρότης εργαζόταν στη γη του φεουδάρχη και για την εργασία αυτή δεν έπαιρνε καμία αμοιβή.
Βαθμιαία στα σπλάχνα της φεουδαρχίας άρχισαν να εμφανίζονται επιχειρήσεις που χρησιμοποιούσαν μισθωτική εργασία , άρχισαν δηλαδή να διαμορφώνονται οι καπιταλιστικές – παραγωγικές σχέσεις . Οι σχέσεις αυτές δημιούργησαν νέες δυνατότητες για την ανάπτυξη της παραγωγής .
Η ταξική πάλη στη φεουδαρχική κοινωνία παίρνει πιο μεγάλη οξύτητα από αυτήν που είχε πάρει στη δουλοκτητική κοινωνία . Οι εξεγέρσεις των δουλοπάροικων χωρικών συγκλόνιζαν τα φεουδαρχικά κράτη . Περισσότερο ενδιαφερόμενη για την κατάργηση του φεουδαρχικού συστήματος , γίνεται η αστική τάξη , δηλαδή οι ιδιοκτήτες των επιχειρήσεων , που χρησιμοποιούν μισθωτή εργασία .
Η αστική τάξη συσπειρώνει όλες τις τάξεις και τα στρώματα , που είναι δυσαρεστημένα από τη φεουδαρχική τάξη πραγμάτων . Αρχίζει η εποχή των αστικών επαναστάσεων , που αντικαθιστούν το φεουδαρχικό σύστημα με το καπιταλιστικό σύστημα. 1
Είναι ακριβώς η εποχή που η αστική τάξη συγκροτείται σε κυρίαρχη τάξη . Έχει δηλαδή την ανάγκη να δημιουργήσει τους δικούς της συγκροτημένους κρατικούς μηχανισμούς . Η ως τότε κατάσταση με τις αχανείς αυτοκρατορίες ( Οθωμανική αυτοκρατορία , Αγία Γερμανική αυτοκρατορία , Τσαρική Ρωσία κ.λπ.) που εξυπηρετούσαν την ύπαρξη του φεουδαρχικού συστήματος , έδωσε τη θέση της στα συγκροτημένα έθνη – κράτη που άρχισαν να δημιουργούνται αμέσως μετά την πρώτη αστική επανάσταση , τη Γαλλική Επανάσταση το 1789.
Το βασικό ζήτημα για τη νεαρή , ανερχόμενη αστική τάξη είναι η αγορά . Σκοπός της είναι να πουλά τα εμπορεύματά της και να βγει νικήτρια από το συναγωνισμό με την κεφαλαιοκρατία της άλλης εθνότητας . Από εδώ προέρχεται και η επιθυμία της να εξασφαλίσει για τον εαυτό της την «δική» της , την «πάτρια» αγορά . Η αγορά είναι το πρώτο σχολείο που η αστική τάξη διδάσκει τον εθνικισμό , δηλαδή την ιδεολογία που κυρίαρχό της στοιχείο είναι η έννοια του έθνους . Τι είναι όμως έθνος ; Σύμφωνα με την μαρξιστική άποψη όπως διατυπώθηκε από τον Ι. Β. Στάλιν στο έργο του « Μαρξισμός και Εθνικό ζήτημα » : « το έθνος αποτελεί μια ιστορικά διαμορφωμένη σταθερή κοινότητα ανθρώπων , που εμφανίστηκε πάνω στη βάση της κοινότητας της γλώσσας, του εδαφους, της οικονομικής ζωής και της ψυχοσύνθεσης που εκδηλώνεται στην κοινότητα του πολιτισμού .» Σύμφωνα με την άποψη αυτή το έθνος αποτελεί ένα ιστορικό φαινόμενο . Υπόκειται δηλαδή στο νόμο της αλλαγής , έχει την ιστορία του , έχει αρχή και τέλος .
Είναι απαραίτητο να υπογραμμιστεί ότι κανένα από τα παραπάνω γνωρίσματα ξεχωριστά παρμένο , δεν είναι αρκετό για τον ορισμό του έθνους . Κάτι παραπάνω : φτάνει να λείπει έστω και ένα από τα γνωρίσματα αυτά , για να πάψει το έθνος να είναι έθνος . 2
Επομένως , το έθνος ως ιδεολογία , εμφανίζεται μαζί με τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής . Η αστική τάξη στη διαπάλη της ενάντια στη φεουδαρχία το θέτει ως ιδεολογική βάση για τη συνένωση « ανεξαρτήτων επαρχιών …με διαφορετικούς νόμους , κυβερνήσεις και δασμούς που συνδέονται μεταξύ τους σχεδόν μοναχά με σχέσεις συμμαχίας , συσπειρώθηκαν σε ένα έθνος , σε μια κυβέρνηση , σε ένα νόμο , σε ένα εθνικό ταξικό συμφέρον , σε μια τελωνειακή ζώνη». 3
Από όλες αυτές τις διεργασίες δεν θα μπορούσε να μείνει απ’ έξω η Βαλκανική χερσόνησος . Η Οθωμανική εξουσία , που βασιζόταν στις φεουδαρχικές σχέσεις παραγωγής , είχε παρακμάσει ιστορικά . Είχε αναπτυχθεί η αστική τάξη μέσα στους κόλπους πολλών υπόδουλων λαών ( Έλληνες , Βούλγαροι , Σέρβοι , κ. α. ) . Οι αστικές τάξεις αυτές διεκδικούσαν τη « δική » τους αγορά , το δικό τους κράτος . Είχαν πλέον ωριμάσει οι συνθήκες για το ξέσπασμα των εθνικοαπελευθερωτικών – κοινωνικών , αστικών επαναστάσεων στην Βαλκανική , που οδήγησαν στη δημιουργία εθνικών κρατών .

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

[1]« Πολιτική οικονομία του καπιταλισμού – εγχειρίδιο » – Ινστιτούτο Οικονομικών Επιστημών της ΕΣΣΔ, εκδόσεις : Σύγχρονη Εποχή 1978 σελ. 12-17

[2] Ι. Β. Στάλιν , « Ο Μαρξισμός και το Εθνικό ζήτημα » , Κυριακάτικος Ριζοσπάστης , 11 Ιούλη 1999 , σελ 10

[3] Κ. Μαρξ , Φ. Έγκελς « Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος » σελ. 15.

RED_FORCE

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s