Ο Μεσοπόλεμος, το λαϊκό κίνημα και οι δάσκαλοι (5)- Η ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ ΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ 1929-1935 ΜΕ ΑΙΧΜΗ ΤΟ ΜΙΣΘΟΛΟΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ

σάρωση0062Το έτος 1929 θα κάνουν την εμφάνισή τους τα πρώτα σημάδια της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης που είχαν τον αντίκτυπό τους και στη χώρα μας (με αποκορύφωμα την κήρυξη χρεοστασίου το 1933). Στους δασκάλους η πολιτική λιτότητας θα εκφραστεί με το “πάγωμα” των προαγωγών. Η διαγραφή κονδυλίων, που προορίζονταν για τις προαγωγές των δασκάλων, κατά την τριετία 1928-31 προσεγγίζουν τα 10εκατομμύρια δρχ.(μόνο το 1928-9 έφτασαν τα 6 εκατομμύρια). Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να οδηγηθούν σε εκκρεμότητα συνολικά 2.700 προαγωγές κατά το σχολικό έτος 1930-31(Αθανασιάδης, 1999, σσ 538-540). Για να αντιληφθεί κανείς την αξία του ζητήματος αρκεί να αναλογιστεί ότι κάθε προαγωγή μεταφράζονταν με -κατά μέσο όρο- 500δρχ αύξηση μισθού, τη στιγμή που ο μέσος διδασκαλικός μισθός ήταν περίπου 3.000δρχ.(ibid: 541).[1] Όλα αυτά συμβαίνουν στο φόντο της μείωσης του κρατικού προϋπολογισμού για την Παιδεία κατά 28 εκατομμύρια δρχ. το σχολικό έτος 1930-31.

Η άγρια πολιτική λιτότητας -όπως είδαμε και στο προηγούμενο κεφάλαιο- συνοδεύεται από την περιστολή των λαϊκών ελευθεριών και των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, που την περίοδο εκείνη εκφράστηκε με την ψήφιση του Ιδιώνυμου. Οι δάσκαλοι, λόγω του ιδιαίτερου ρόλου τους -ως λειτουργών ενός βασικού μηχανισμού αναπαραγωγής κοινωνικών συνειδήσεων- δε θα μπορούσαν να αποτελέσουν την εξαίρεση στον κανόνα. Ιδιαίτερα για τους εκπαιδευτικούς, το Ιδιώνυμο ποινικοποιούσε με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο, όχι μόνον πεπραγμένα, αλλά και συνειδήσεις. Όπως ανέφερε το άρθρο 6 του εν λόγω νόμου: «Εκπαιδευτικοί λειτουργοί, καίτοι μη υποπέσοντες εις αξιόποινον πράξιν του παρόντος νόμου, προπαγανδίζοντες εν τούτοις κομμουνιστικάς αρχάς, ή προσβάλλοντες την ιδέαν της πατρίδος ή τα εθνικά σύμβολα, απολύονται οριστικώς της υπηρεσίας».(ibid: 554)

Η ΔΟΕ διαμαρτυρήθηκε έντονα με υπομνήματα χαρακτηρίζοντας «πρωτάκουστη» την ποινή της απόλυσης απλώς και μόνο λόγω «υποψίας ανάμειξης σε ενέργειες κατά του καθεστώτος». Σε άρθρο στο Διδασκαλικό Βήμα, στις 7 Απρίλη του 1929, τονίζεται: «Όσο μας παύουν “επί υποψία” δεν εξασφαλίζουμε τη ζωή, αν δεν γίνουμε και ΑΡΕΣΤΟΙ ΔΟΥΛΟΙ». (Κατσαντώνης, 1981, σ.80)

Σε διευκρινιστικές δηλώσεις του, ο υπουργός Παιδείας Γ. Παπανδρέου, θα επιβεβαιώσει ότι για τους εκπαιδευτικούς ποινικοποιείται ακόμα και η  εκδήλωση φρονήματος «διότι ο Διδάσκαλος είναι φορεύς ιδανικών. Και δεν  είναι δυνατόν να εμπιστευθώμεν τον εθνικόν φρονηματισμόν εις τοιούτους, οι οποίοι(..) υπονομεύουν την ιδέαν του Έθνους». (Αθανασιάδης, 1999, σ.)

Στο μεταξύ, μέσα σ’ αυτά τα πλαίσια έχουν πλέον ωριμάσει οι συνθήκες για την εμφάνιση αυτοτελούς αριστερής-ταξικής παράταξης. Η Αριστερή   Παράταξη των δασκάλων κάνει την πρώτη εμφάνισή της μετά το 12ο συνέδριο, το 1929.[2] Επίσημα και συγκροτημένα εμφανίζεται στο 13ο συνέδριο τον Ιούλιο του 1930 με το 14% των αντιπροσώπων. Συμβάλλει  αποφασιστικά στην καταψήφιση -από το σώμα του συνεδρίου- των πεπραγμένων της προηγούμενης διοίκησης. Καταθέτει ψήφισμα -που  εγκρίθηκε- το οποίο χαρακτηρίζει τη σχέση δημοσίου υπαλλήλου-κράτους ως σχέση εργάτη-εργοδότη και προτείνει συνεργασία με τους εργάτες του χεριού σε έναν αγώνα που θα αξιοποιεί όλες τις μορφές πάλης μέχρι και τη  γενική απεργία.(Κατσαντώνης, 1998, σ.52-3) Επιπλέον, με πρωτοβουλία της Αριστερής Παράταξης στο συνέδριο καταδικάζονται ως τρομοκρατικές οι συνδικαλιστικές διώξεις των δημοσίων υπαλλήλων.(Αθανασιάδης, 1999, σ. 575)

Η εμφάνιση της Αριστερής Παράταξης καλλιέργησε το φόβο στα αστικά επιτελεία για ενδεχόμενη αλλαγή των συσχετισμών στον κλάδο υπέρ των    ταξικών δυνάμεων. Αυτό με τη σειρά του επιτάχυνε τη συνένωση των δύο  Ομοσπονδιών που πραγματοποιήθηκε -και τυπικά- στα πλαίσια των εργασιών του 13ου συνεδρίου. (ibid: σ.579) Στο επίπεδο των αρχαιρεσιών, η Αριστερή Παράταξη στήριξε τη σοσιαλιστική ομάδα των Ρουχωτά-Δημητράτου με αποτέλεσμα την εκλογή της τελευταίας στην ηγεσία της ΔΟΕ. (ibid: σσ 581-583).

Αξίζει να αναφέρουμε ότι οι διάφορες κρατήσεις και η άνοδος του τιμάριθμου είχαν μειώσει την αξία των δημοσιοϋπαλληλικών μισθών στο 50% περίπου σε σχέση με την προπολεμική περίοδο. (υπόμνημα Σ.Δ.Υ, Διδασκαλικό Βήμα, τ.248 οπ.αναφ. σε Αθανασιάδης, 1999, σ.594) Σε δημοσιοϋπαλληλική συγκέντρωση το Μάρτη του 1930, 4.000 υπάλληλοι  ενέκριναν ψήφισμα που διαμαρτύρονταν για την κράτηση 160 εκατομμυρίων δρχ. που προορίζονται για την αύξηση των υπαλληλικών μισθών.(Αθανασιάδης, 1999, σ.598) Είχε προηγηθεί το 3ο Πανυπαλληλικό   Συνέδριο που αποφάσισε ως θέση αρχής τη συνεργασία με την εργατική τάξη (Αθανασιάδης, 1999, 598 και Κατσαντώνης, 1981, σ.88-9). Θέση που επιβεβαιώθηκε και στο 4ο Πανυπαλληλικό Συνέδριο.

Ο Βενιζέλος δεν άφησε ασχολίαστες αυτές τις διεργασίες στο δημοσιοϋπαλληλικό κίνημα: «Ικανόν μέρος των δημοσίων υπαλλήλων θεωρούν την υποχρέωσιν των(..) ως απλούν επάγγελμα βιοποριστικόν(..) φθάσαντες να διανοηθούν, ότι δύνανται και δια της απεργίας να εκβιάσουν την επιβολήν των αξιώσεών των έναντι του κράτους». Πάνω σε αυτό το έδαφος, το Μάρτιο του 1931 ψηφίστηκε ο ν.4879 που έμεινε γνωστός ως «διαλυτικός νόμος». Μεταξύ άλλων, απαγορεύονταν η συνένωση δημοσιουπαλληλικών κι εργατικών σωματείων, η ευρύτερη συνένωση υπαλληλικών σωματείων. Κυρίως, απαγορεύονταν οι απεργίες και τιμωρούνταν τα μέλη του Δ.Σ που θ’ αποφάσιζαν κάθοδο σε απεργία με φυλάκιση ενός χρόνου και χρηματικό πρόστιμο. Όσα σωματεία δεν τηρούσαν τις διατάξεις του νόμου θα διαλύονταν. (Κατσαντώνης, 1981, σ.92-3 & Αθανασιάδης, 1999, σσ. 620-622) Με βάση το νόμο αυτόν διαλύθηκαν, μεταξύ άλλων, η Ομοσπονδία Δημοσίων Υπαλλήλων Μακεδονίας-Θράκης, η Ομοσπονδία Οικονομικών  Υπαλλήλων και -κυρίως- η Συνομοσπονδία Δημοσίων Υπαλλήλων. (Αθανασιάδης, 1999, σ. 623) Καθόλου τυχαία, μετά την ψήφιση του           «διαλυτικού νόμου» αποφασίστηκε η περικοπή των υπαλληλικών μισθών κατά 6%. (Κατσαντώνης, 1981, σ.93)

Οι διεργασίες αυτές είχαν τον αντίκτυπό τους στο εσωτερικό της ΔΟΕ, όπου στο 14ο Συνέδριο παρατηρήθηκε πόλωση του κλάδου σε δύο  αντιτιθέμενες παρατάξεις: την Προοδευτική, που αναγνωρίζει το κράτος ως αρμόδιο φορέα για την εκπαιδευτική και οικονομική πολιτική, και την Αριστερή, με τους γνωστούς διακηρυγμένους στόχους. Η πρώτη κέρδισε την πλειοψηφία αλλά η δεύτερη έδαφος και εντυπώσεις. (Αθανασιάδης, 1999, σ. 627)

Τον Αύγουστο του 1931, πέντε δάσκαλοι απολύθηκαν, πέντε μετατέθηκαν δυσμενώς και οχτώ τέθηκαν σε διαθεσιμότητα με την κατηγορία για  «κομμουνισμό». (Κατσαντώνης σ.95 & Αθανασιάδης σ. 633)

Ενάντια στις διώξεις, στην περικοπή του 6%, αλλά και στις 2.700  καθυστερούμενες προαγωγές δασκάλων πραγματοποιήθηκε στις 22-10-1931 συγκέντρωση διαμαρτυρίας των δασκάλων στο Θέατρο Αλάμπρα (Κατσαντώνης, 1981, σ.96) Ακολουθεί το 15ο συνέδριο της ΔΟΕ όπου η Αριστερή Παράταξη κερδίζει επιπλέον έδαφος.

Με πρωτοβουλία της Αριστερής Παράταξης των δημοσίων υπαλλήλων, έγιναν σημαντικές κινήσεις για την ανασύνταξη του δημοσιοϋπαλληλικού κινήματος. Οι κινήσεις αυτές αγκαλιάστηκαν από ευρύτερες υπαλληλικές δυνάμεις με επιστέγασμα τη συγκρότηση Κεντρικής Πανυπαλληλικής Επιτροπής (ΚΠΕ) τον Οκτώβρη του 1932.[3] Αιχμή των πανυπαλληλικών αιτημάτων αποτελούσε η τιμαριθμική αναπροσαρμογή των υπαλληλικών μισθών με την ταυτόχρονη απόκρουση της περικοπής του 6%.(Αθανασιάδης, 1999, σ.643). Τα αιτήματα αυτά διεκδικήθηκαν στη μεγάλη πανυπαλληλική συγκέντρωση που πραγματοποιήθηκε στις 18 του Νοέμβρη στο Θέατρο Αλάμπρα. (Αθανασιάδης, 1999, σ. 644 και Κατσαντώνης, 1981, σ. 100)

Με αφορμή την προετοιμαζόμενη για το Δεκέμβρη υπαλληλική απεργία (η οποία -εν τέλει- δεν πραγματοποιήθηκε), συνελήφθη ολόκληρη η 7μελής Εκτελεστική Επιτροπή της ΚΠΕ και κρατήθηκε για 15 περίπου ημέρες. (Αθανασιάδης, 1999, σσ 642-643)

Η αδράνεια της ηγεσίας της ΔΟΕ στο ζήτημα των διώξεων και η συναινετική λογική της σε εκπαιδευτικά και οικονομικά ζητήματα (πχ   προαγωγές), οδήγησε 7 συλλόγους της Μακεδονίας και της Θράκης, ελεγχόμενους από την Αριστερή Παράταξη, σε συνδιάσκεψη στις 3 και 4 Γενάρη του 1933. Εκεί εκλέγεται 5μελές Μόνιμο Γραφείο και τονίζεται ότι: «όλες μας οι ενέργειες θ’ αποβλέπουν στο να τονώσουμε το συνδικαλιστικό πνεύμα των συναδέλφων(..)ώστε να πετύχουμε την λύσιν των αιτημάτων μας. Δεν τείνουμε ούτε από μακριά στον χωρισμόν(..) Ακολουθούμε την γραμμή της Αριστερής Παράταξης που από τα πράγματα αποδείχθηκε σωστή». Στην κίνηση αυτή η ηγεσία της ΔΟΕ διέκρινε τάσεις διάσπασης. (Κατσαντώνης, 1998, σ. 70)

Το 16ο συνέδριο της ΔΟΕ συγκλήθηκε τον Ιούλιο του 1933 και ανέδειξε εκ νέου στην ηγεσία την Προοδευτική παράταξη, ενώ καταγράφτηκε νέα άνοδος της Αριστερής Παράταξης που έλαβε το 31% των  ψήφων(Αθανασιάδης, 1999, σ.620) Η διάρρηξη των σχέσεων της ηγεσίας της ΔΟΕ με την ΚΠΕ και ο προσανατολισμός της Ομοσπονδίας αποκλειστικά σε κλαδικά αιτήματα, οδήγησε στην αποχή του συνδικαλιστικού οργάνου του κλάδου από τους σημαντικούς δημοσιοϋπαλληλικούς αγώνες που ακολούθησαν με αιχμή το μισθολογικό ζήτημα.[4]

Η στρατηγική της ηγεσίας της Ομοσπονδίας οδήγησε στην έντονη διαμαρτυρία της συνδιάσκεψης των συλλόγων της Μακεδονίας και της Θράκης που έλαβε χώρα στη Θεσσαλονίκη στις 3 και 4 Ιανουαρίου του 1934. Στη συνδιάσκεψη έλαβαν μέρος έντεκα σύλλογοι , εφτά εκ των οποίων κατέληξαν σε απόφαση όπου καταδικάζονταν η συντεχνιακή τακτική της ΔΟΕ και αναγνωρίζονταν ως λύση η ευρύτερη συσπείρωση των εργαζομένων, καλούνταν σε παραίτηση ο πρόεδρος της ΔΟΕ Χ.Ράικος και ζητούνταν η σύγκλιση έκτακτου συνεδρίου. Ο Ράικος , χωρίς προσχήματα θα ζητήσει από την Πολιτεία να μην «αφήσει τους τοιούτους ανθρώπους, εμπνεομένους από δολοφονικάς κατ’ αυτής σκέψεις και ιδέας να διασύρουν το επάγγελμα του δασκάλου[..]»

Λίγο αργότερα, στα τέλη του 1934 , οι κινητοποιήσεις των υπαλλήλων  κάτω από τη σημαία της ΚΠΕ κατάφεραν να ματαιώσουν μέτρα που προέβλεπαν νέα μείωση μισθών κατά 4% και πάγωμα των προαγωγών. Στο ίδιο χρονικό διάστημα η ΚΠΕ απευθύνει “σχέδιο συμφωνίας” για κοινή δράση σε ΟΛΜΕ και ΔΟΕ. Η πρώτη το αποδέχθηκε ενώ η δεύτερη θα συνεχίσει τη μοναχική της πορεία.

Με αφορμή το αποτυχημένο κίνημα των βενιζελικών το Μάρτη του 1935, η κυβέρνηση Τσαλδάρη προχώρησε στη διάλυση των δημοσιοϋπαλληλικών οργανώσεων, στην άρση της μονιμότητας και στη μείωση των μισθών κατά 4%.[5] Στα πλαίσια αυτά έγιναν 6000 μεταθέσεις εκπαιδευτικών, απολύθηκαν 520 δάσκαλοι, 50 επιθεωρητές και 90 καθηγητές. (Κατσαντώνης, 1998, σ.91)

Μετά την προσωρινή αμνηστία που επήλθε με την παλινόρθωση της βασιλείας, έγιναν προσπάθειες για την επανίδρυση της ΔΟΕ, ενώ το Μάιο του 1936 διεξήχθησαν εκλογές για την ανάδειξη αιρετού εκπαιδευτικού συμβουλίου. Σε αυτές τις εκλογές, πανηγυρικά πρώτος εξελέγη ο υποψήφιος της Αριστερής παράταξης και των σοσιαλιστών Ρουχωτάς με 48,5%. Ακολούθησαν ο Λότσης (Ελευθερόφρονες) με 15,55%, ο Αλοΐζος (Φιλελεύθεροι) με 15,46% και ο Ράικος (Λαϊκοί) με 10,36%. Πρόκειται για το τελευταίο στιγμιότυπο, την τελευταία “φωτογραφία” της κατάστασης και των συσχετισμών δύναμης στο συνδικαλιστικό κίνημα των δασκάλων πριν την  εγκαθίδρυση της μοναρχοφασιστικής δικτατορίας της 4ης Αυγούστου. (Αθανασιάδης, 1999, σ. 691)

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Και κάπως έτσι κλείνει ένα πολύτιμο κεφάλαιο στην ιστορία των  διεκδικήσεων, των αγώνων, των θυσιών και των διώξεων του πολυπληθέστερου κλάδου των δημοσίων υπαλλήλων στο Μεσοπόλεμο. Του κλάδου που, ως οργανικό κομμάτι του λαού μας, συμπορεύτηκε μαζί του στα βάσανα και τις αγωνίες. Ο μεγάλος όγκος από τους δασκάλους των παιδιών του λαού μας έζησε στο πετσί του τους πόθους και τους αγώνες αυτού του   λαού για μια Παιδεία στο ύψος των αναγκών και των ονείρων του. Είδε τον αγώνα του για τη βελτίωση των όρων της ζωής του και την καλυτέρευση της Παιδείας του λαού μας, να έχει έστω και κάποια –κατώτερα, βέβαια, των αναγκών-  αποτελέσματα μέσα από αγώνες συλλογικούς, που αγκάλιαζαν όλους τους κλάδους, όλο το λαό. Είδε όμως την παγκόσμια καπιταλιστική  κρίση να χτυπά την πόρτα και της χώρας μας, με το βάρος να πέφτει –ως  συνήθως- στα λαϊκά στρώματα. Παγώνουν οι προαγωγές, οι διορισμοί γίνονται με το σταγονόμετρο, η αξία των μισθών μειώνεται, πάνω από διακόσιες χιλιάδες  παιδιά δεν ολοκληρώνουν το δημοτικό. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, εκατοντάδες δάσκαλοι διώκονται με το έναν ή τον άλλον  τρόπο για τη συνδικαλιστική ή πολιτική τους δράση. Πρόκειται για τα θύματα του Ιδιώνυμου(1929) και του «διαλυτικού νόμου»(1931), που έβαλαν το λαό στο «γύψο» και επιχείρησαν –με τη μέθοδο της τρομοκρατίας- να μετατρέψουν το δάσκαλο σε κήρυκα της «κοινωνικής συνοχής». Μέσα σε αυτό το ζοφερό για την παιδεία και την κοινωνία κλίμα, όλο και δυναμώνει η φωνή της αντίστασης (και) μέσα στο διδασκαλικό κόσμο. Δεν θα καταφέρει όμως ο    αγωνιζόμενος λαός, μαζί με τους αγωνιστές δασκάλους, να ανατρέψουν την πορεία των πραγμάτων. Έτσι, η δικτατορία θα έρθει να αποτελειώσει ό, τι   έμεινε όρθιο από λαϊκές ελευθερίες και δικαιώματα.

 

[1] Ας σημειωθεί βέβαια, ότι η καθυστέρηση των προαγωγών δεν επηρέασε καθόλου την ισχυρή ομάδα των εισηγητών, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο το στρώμα της “υπαλληλικής αριστοκρατίας” στους κόλπους του διδασκαλικού σώματος.

 

[2] Σε άρθρο στο Διδασκαλικό Βήμα στις 20-10-1929 το στέλεχος της Αριστερής Παράταξης Β.Παππάς αναφέρει: «Η άνιση κατανομή των μέσων της ζωής, που διαφοροποιεί το Κοινωνικό Σύνολο σε τάξεις κοινωνικές, φέρει σε σύγκρουση τα συμφέροντα της μιας τάξης με τα συμφέροντα της άλλης(..)οι Δημόσιοι λειτουργοί δεν είναι τίποτε άλλο παρά άνθρωποι μισθωτοί, που προσφέρουν ένα ποσό εργασίας και γι’ αυτήν παίρνουν μια αμοιβή». (Αθανασιάδης, 1999, σ.σ. 572-574)

[3] Στη συνδιάσκεψη συμμετείχαν 15 Ενώσεις υπαλλήλων και δύο Ομοσπονδίες, μεταξύ των οποίων και η ΔΟΕ με την εκλογή μάλιστα τριών μελών της στην 28μελή Επιτροπή(σ.643).

[4] Μοναδικός σύμμαχος της ΔΟΕ υπήρξε -σε αυτό το διάστημα- η Ομοσπονδία Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης.(Αθανασιάδης, 1999, σ.666)

[5] Μπροστά σε αυτήν την κατάσταση, ο Ράικος δήλωσε ότι χειροκροτεί “την αποφασισθείσα αναστολή της μονιμότητος των δημοσίων υπαλλήλων, αν περιορισθή στους υπαλλήλους εκείνους που αποκαλυπτικώς(..) αντέδρασαν κατά του έργου των κυβερνήσεων και μετέσχον των αντεθνικών ενεργειών”(Κατσαντώνης, 1998, σ.91)

 

 

ΒΙΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

Αθανασιάδης, Χ. (1999). Η Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδος στο Μεσοπόλεμο-  Η ίδρυση και η πορεία της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος. Ιωάννινα: Διδακτορική διατριβή.

Κατσαντώνης, Γ. (1998). Η Αριστερή Παράταξη των δασκάλων στο Μεσοπόλεμο. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή.

Κατσαντώνης, Γ. (1981). Οι δάσκαλοι στους αγώνες για Ψωμί- Παιδεία- Ελευθερία. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή.

 

ΑΡΘΡΑ

Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδος. (7/4/1929). Διδασκαλικόν Βήμα Ελλάδος.

Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδος. (27/10/1929). Υπόμνημα Συνομοσπονδίας Δημοσίων Υπαλλήλων. τ.248.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s